Nauka i edukacja

Moskwa jest najważniejszym ośrodkiem naukowym w Rosji. Tu swoją główną siedzibę ma Rosyjska Akademia Nauk i jej liczne instytuty. W Moskwie znajduje się także największe skupisko wyższych uczelni w kraju. Wśród 60 uczelni państwowych o statusie uniwersytetu do najważniejszych należą:

Po zniesieniu obowiązku pańszczyzny w 1861, rozpoczął się masowy napływ do miasta chłopów, powstawały liczne fabryki i zakłady przemysłowe.

Wiek XX i XXI

W marcu 1918 utworzony przez bolszewików rząd przeniósł swą siedzibę do Moskwy. W 1919 aktor i reżyser Władimir Gardin otworzył w Moskwie Instytut Kinematografii – najstarszą uczelnię filmową na świecie. Podczas II wojny światowej moskiewska bitwa w 1941 ocaliła miasto. Po II wojnie światowej nadal się rozwijało. Po rozpadzie ZSRR i tzw. puczu sierpniowym (19-21 sierpnia 1991) Moskwa stała się stolicą Rosji, która w tym czasie proklamowała niepodległość.

Transport

W Moskwie zarejestrowanych jest ok. 2,5 mln samochodów. Niedostosowana do takiej ilości pojazdów sieć drogowa miasta jest notorycznie przeciążona. Podstawą jej struktury są obwodnice: począwszy do okalającego ścisłe centrum "Pierścienia Bulwarowego" (Bulwarnoje Kolco), poprzez "Pierścień Sadowy" (Sadowoje Kolco) wyznaczający granice śródmieścia, następnie zakończony w 2004 "Trzeci Pierścień Transportowy" (Trietje Transportnoje Kolco) a skończywszy na wielkiej obwodnicy miasta znanej pod nazwą MKAD. W budowie znajduje się już "Czwarty Pierścień Transportowy".

Moskwa


Moskwa Państwo  Rosja Miasto wydzielone Moskwa Mer Siergiej Sobianin Powierzchnia 1081 km² Wysokość 150÷253 m m n.p.m. Ludność (2010)
• liczba ludności
• gęstość
• aglomeracja
11 613 000 Powyższa wartość przedstawia zarejestrowaną liczbę ludności w Moskwie, najnowsze dane statystyczne mówią jeszcze o dodatkowych ok. 6 mln niezarejestrowanych osób, które mieszkają lub dojeżdżają do stolicy Rosji w celach zarobkowych.
9 722,1 os./km²
14 416 700 Nr kierunkowy +7 495,498,499 Kod pocztowy 101000-129626 Tablice rejestracyjne 77, 97, 99, 177, 199 Podział miasta 10 okręgów (округов – okrugow) i 123 rejony (Райо́н – rajon) Położenie na mapie Rosji
Moskwa 55°45′N 37°37′E / 55.75, 37.617Na mapach: 55°45′N 37°37′E / 55.75, 37.617 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Moskwa w Wikicytatach Hasło Moskwa w Wikisłowniku Strona internetowa miasta

Moskwa (ros. Mocква /mɐ'skva/) – stolica Rosji i największe miasto tego kraju. Jest także największym miastem Europy, liczącym 10,56 mln mieszkańców, przy czym cała aglomeracja liczy 14,6 mln mieszkańców (2007). Jeden z najważniejszych ośrodków politycznych, gospodarczych, kulturowych, religijnych, finansowych, edukacyjnych, komunikacyjnych oraz turystycznych Rosji.

Podział administracyjny

Moskwa jest miastem wydzielonym Federacji Rosyjskiej i stanowi jej odrębny podmiot. Jest też stolicą obwodu moskiewskiego, chociaż sama do niego nie należy. Miejski kod OKATO to 45. Moskwa dzieli się w pierwszym rzędzie na 10 okręgów i w drugim rzędzie na 123 rejony.

W 2009 Moskwa była gospodarzem Eurowizji 2009, po zwycięstwie Dimy Biłana w 2008 z sumą 272 pkt. Było to pierwsze zwycięstwo Rosji na tym międzynarodowym festiwalu. Cały konkurs odbywał się w dniach 12, 14 i 16 maja (2 półfinały i finał) w Hali Olimpijskiej.

  • Sieć linii autobusowych
  • Sieć linii tramwajowych (od 1899)
  • Sieć linii trolejbusowych (od 1933)

Transport publiczny uzupełnia duża liczba mikrobusów znanych jako Marszrutki kursujących wzdłuż linii autobusowych, trolejbusowych i tramwajowych.

XIX wiek

W 1812 Moskwę okupowała Wielka Armia napoleońska. Rosjanie wypuszczając wcześniej więźniów nakazali im podpalić miasto, aby wojska napoleońskie nie miały gdzie się zatrzymać[]. W wyniku odcięcia znacznej części dostaw żywności przez rosyjskich powstańców oraz armię rosyjską, która stosowała podjazdową strategię walki i wydłużenia linii komunikacyjnych, a także braku miejsca do zakwaterowania wynikłego z pożaru, w którym uległo spaleniu ponad 70% zabudowy przy zbliżającej się zimie oraz braku nadziei na kapitulację Rosjan, Napoleon po 35 dniach okupacji nakazał odwrót.

W 1613 Sobór Ziemski, zwołany w Moskwie przez mieszczan i szlachtę rosyjską, obrał na cara księcia Michała Romanowa. Dał on początek nowej dynastii, panującej w Rosji do 1917 i zakończył okres Wielkiej Smuty.

Geografia

Położenie

Moskwa położona jest nad rzeką Moskwą w Europie Wschodniej, w centrum Niżu Wschodnioeuropejskiego.

Transport kolejowy

W mieście znajduje się dziewięć dużych dworców kolejowych obsługujących pociągi z poszczególnych kierunków: Dworzec Białoruski, Dworzec Kazański, Dworzec Kijowski, Dworzec Kurski, Dworzec Leningradzki, Dworzec Pawelecki, Dworzec Ryski, Dworzec Sawiołowski i Dworzec Jarosławski

W 1856 została założona przez Pawła Trietiakowa Galeria Trietiakowska, gromadząca obecnie jedną z największych i najbardziej znaczących w świecie kolekcji dzieł sztuk pięknych, zwłaszcza z zakresu malarstwa. W 1898 rozpoczęto budowę Muzeum Sztuk Pięknych w Moskwie. Otwarcia dokonano 31 maja 1912 nadając muzeum nazwę Muzeum Sztuk Pięknych im. Aleksandra III. Instytucję przemianowano na Muzeum Sztuk Pięknych im. Puszkina w 1937 dla uczczenia setnej rocznicy śmierci poety. Od 1981 Muzeum Puszkina gości doroczny międzynarodowy festiwal muzyki Wieczory Grudniowe Światosława Richtera.

Katastrofy i zamachy terrorystyczne

Zabytki i miejsca warte odwiedzenia

Polacy urodzeni w Moskwie

Demografia

Wg oficjalnych statystyk Moskwa zaledwie przekroczyła 10 mln mieszkańców. Nieoficjalne źródła głoszą jednak, że w Moskwie może żyć nawet 15 mln osób. Dokładna ocena jest bardzo trudna ze względu na dużą liczbę nielegalnych imigrantów w mieście i korupcję panującą w administracji zajmującej się meldunkami. Zezwolenie na meldunek w Moskwie, jest w dalszym ciągu trudne do otrzymania legalną drogą, nawet dla obywateli Rosji, pomimo niezgodności ograniczeń w tym zakresie z konstytucją kraju. W 2007 w Moskwie zarejestrowanych było 1,26 mln zagranicznych pracowników. Ocenia się jednak, że oprócz nich bez zezwolenia pracować może w mieście do 2 mln.osób nie posiadających obywatelstwa rosyjskiego.

Sport

W Moskwie działają takie kluby sportowe jak: CSKA Moskwa, Dinamo Moskwa, FK Moskwa, Lokomotiw Moskwa, Spartak Moskwa, Torpedo Moskwa – posiadające kilka sekcji różnych dyscyplin sportowych. Na Łużnikach znajduje się pałac sportu. Rozgrywano tu m.in. Mistrzostwa Świata w Łyżwiarstwie Figurowym 2005 oraz Letnie Igrzyska Olimpijskie w 1980, Finał Ligi Mistrzów 2008, Mistrzostwa Świata w Gimnastyce Artystycznej 2010. W 2013 miasto gościć będzie lekkoatletyczne mistrzostwa świata. Corocznie rozgrywany jest tutaj także tenisowy turniej Kremlin Cup.

  1. Zielenogradzki okręg administracyjny Moskwy (oddzielne miasto w Zielenogradzie)
  2. Północny okręg administracyjny Moskwy
  3. Północno-wschodni okręg administracyjny Moskwy
  4. Północno-zachodni okręg administracyjny Moskwy
  5. Centralny okręg administracyjny Moskwy
  6. Wschodni okręg administracyjny Moskwy
  7. Południowy okręg administracyjny Moskwy
  8. Południowo-wschodni okręg administracyjny Moskwy
  9. Południowo-zachodni okręg administracyjny Moskwy
  10. Zachodni okręg administracyjny Moskwy

Historia

Najstarsze ślady osadnictwa na terenie Moskwy pochodzą z IV-III wieku p.n.e. W IX wieku osada muromska, od ok. 862 w granicach Rusi. Najstarszy zachowany zapis dotyczący Moskwy pochodzi z 1147, kiedy to Jerzy Dołgoruki wydał rozkaz zbudowania na Wzgórzu Borowickim drewnianej baszty, dając tym samym początek kremlowi moskiewskiemu. W 1156 miasto zostało otoczone dębową palisadą. W 1237 Moskwa została zdobyta i częściowo zniszczona przez Batu-chana. W 1263 wielki książę włodzimierski Aleksander Newski wydzielił w ramach swego państwa Księstwo Moskiewskie, które zostało specjalnie utworzone dla jego najmłodszego syna – Daniela. Stolicą księstwa od początku jego istnienia była Moskwa odznaczająca się dogodnym położeniem geograficznym, z dala od Złotej Ordy, z której strony można się było spodziewać najazdów i umiejscowieniem na wewnątrzruskich szlakach handlowych, które dostarczały miastu poważnych środków finansowych. Dzięki długim okresom pokoju w początkowej historii Księstwa Moskiewskiego szybko wzrastała liczba ludności miasta.

Stolica Wielkiego Księstwa

Z walk o sukcesję po Aleksandrze Newskim na Rusi zwycięsko wyszło niewielkie Księstwo Moskiewskie, w którym od 1263 na tronie zasiadał najmłodszy syn Aleksandra, Daniel, założyciel moskiewskiej linii Rurykowiczów. Za panowania Daniela wybudowano w Moskwie m.in. Monaster Daniłowski (1300) – obecnie jedną z rezydencji patriarchów Moskwy i Wszechrusi.

Koszty życia

Wraz z rozwojem gospodarczym miasta i ciągłym napływem do niego inwestorów oraz nowych mieszkańców systematycznie rosną w Moskwie koszty życia. Ceny mieszkań od wielu lat mają tendencję wzrostową i osiągają w centrum miasta wysokości porównywalne z największymi metropoliami światowymi. W rankingu miast światowych pod względem kosztów życia cudzoziemców firmy Mercer Human Resources Consulting z 2006 Moskwa zajęła pierwsze miejsce jako najdroższe miasto świata. Ocena ta jest jednak często krytykowana, a nie ulega jednocześnie wątpliwości, że koszty życia dla osób niekorzystających ze specjalnych instytucji dla nieznających języka rosyjskiego pracowników przedsiębiorstw zagranicznych są znacznie niższe. Hogg Robinson Group w swoim rankingu kosztów pokojów hotelowych umieściła w 2008 Moskwę także na pierwszym miejscu jako najdroższe w tym zakresie miasto świata.

Wielka Smuta

W czasie Wielkiej Smuty i wojny polsko-rosyjskiej 1609–1618, w 1610 po zwycięstwie nad wojskami rosyjskimi w bitwie pod Kłuszynem oddziały polskie pod wodzą hetmana polnego koronnego Stanisława Żółkiewskiego wkroczyły do stolicy Rosji, okupując ją do 1612. W sierpniu 1612 wybuchło w Moskwie powstanie mieszczan pod wodzą kupca Minina skierowane przeciw okupacji polskiej, w wyniku którego Polacy zostali wyparci z miasta. 1 września 1612 rozpoczęła się bitwa pod Moskwą stoczona pomiędzy rosyjskim pospolitym ruszeniem i armią polsko-litewską, która zakończyła się zwycięstwem Rosjan. 7 listopada skapitulował ostatni polski garnizon przebywający na Kremlu.

Miasta partnerskie

Zobacz też

Samodzielne
gubernie archangielska • astrachańska • besarabska • charkowska • chełmska • chersońska • czernihowska • estońska • jarosławska • grodzieńska • jekaterynosławska • kazańska • kałuska • kowieńska • kostromska • kurlandzka • kurska • inflancka • mińska • mohylewska • niżnonowogrodzka • nowogrodzka • ołoniecka • orenburska • orłowska • penzeńska • permska • petersburska • połtawska • pskowska • riazańska • samarska • saratowska • symbirska • smoleńska • stawropolska • taurydzka • tambowska • twerska • tobolska • tomska • tulska • ufijska • wileńska • witebska • włodzimierska • wołogdzka • woroneska • wiacka Samodzielne
obwody Obwód Wojska Dońskiego • Obwód turgajski • Obwód uralski

Rozwój gospodarczy miasta w ostatnich latach wiąże się z jego dynamiczną rozbudową i przebudową. Wiele starych budynków, w szczególności bloki mieszkalne z lat 50. i 60. tzn. "Chruszczowki" czy też "Chruszczoby" jest systematycznie wyburzanych i zastępowanych przez nowoczesną architekturę. Niekiedy burzy się jednak także obiekty zabytkowe a zastępują je budynki kontrowersyjne z punktu widzenia architektonicznego. Przykładem takiego działania jest renowacja XIX-wiecznego kompleksu budynków "Sriednie Torgowyje Riady" przy Placu Czerwonym, naprzeciw Cerkwi Wasyla Błogosławionego. Pod koniec 2006 wyburzono wewnętrzną część zabytkowego zespołu. W tym samym roku zburzono także położony nieopodal gigantyczny Hotel Rossija z lat 60. Na jego miejscu ma powstać nowoczesne centrum handlowe. Z modernizacją architektury miasta wiąże się także kontrowersyjny proces wysiedlania uboższych mieszkańców z centralnych i prestiżowych dzielnic.

oraz kilka mniejszych lotnisk, m.in. Bykowo (Быково), Ostafiewo (Остафьево).

Metro

Ważnym środkiem transportu w Moskwie jest metro. Pierwszą linię moskiewskiego metra uruchomiono w 1935, a składają się na nie: 182 stacje, 12 linii i torowiska o łącznej długości 301,2 km.

Obecnie Moskwa jest "najwyższym" miastem Europy; obecnie są tu ulokowane najwyższe wieżowce na kontynencie, w tym egzemplarze w budowie.

Oprócz budowy nowoczesnych budynków biurowych i mieszkalnych po 1990 odbudowano w Moskwie szereg mających symboliczne znaczenie zabytków zburzonych w latach socjalistycznych. Do najsłynniejszych przedsięwzięć w tym zakresie należy odbudowa Cerkwi Chrystusa Zbawiciela.

Transport lotniczy

Porty lotnicze Moskwy:

Systemem rozbudowanej naziemnej komunikacji miejskiej zarządza Mosgortrans (Мосгортранс), w skład którego wchodzą:

Klimat

Moskwa leży w strefie klimatów umiarkowanych. Na terenie zachodniej Rosji panuje klimat kontynentalny z odmianą wybitnie kontynentalną.

Miasto jest obecnie jednym z najważniejszych ośrodków finansowych świata. W rankingu miast światowych pod względem kosztów życia Moskwa zajęła w 2006 pierwsze miejsce jako najdroższe miasto świata, w 2009 była trzecia. W rankingu miast światowych miesięcznika "Forbes" Moskwa zajęła w 2011 po raz kolejny z rzędu pierwsze miejsce pod względem liczby zamieszkujących ją miliarderów (79 osób). Wcześniej, w 2009, w rankingu tym przejściowo z pierwszego spadła na trzecie miejsce.

W 1325 metropolita Rusi Piotr przeniósł swą siedzibę z Włodzimierza (dokąd wcześniej była przeniesiona z Kijowa) do Moskwy. W 1328 wielki książę włodzimierski, Iwan I Kalita, przeniósł na stałe do rodzimej Moskwy także stolicę wielkiego księstwa, co dało początek Wielkiemu Księstwu Moskiewskiemu. Prestiż miasta w owym czasie nieustannie wzrastał. Książęta moskiewscy jako spadkobiercy Wielkiego Księstwa Włodzimierskiego posiadali zwierzchnictwo nad pozostałymi księstwami ruskimi. W mieście osiedlała się ruska inteligencja (duchowieństwo, bojarzy) m.in. z Kijowa i Włodzimierza. Iwan Kalita ufortyfikował Moskwę i otoczył kreml nową, dębową palisadą a także ufundował m.in. kamienny Sobór Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (1326). Do najznaczniejszych obiektów w Moskwie z tego okresu należą także: Plac Czerwony, Monaster Czudowski (1365) i monaster Wniebowstąpienia Pańskiego (1389). Nadal jednak wielcy książęta moskiewscy (do końca XIV wieku) najpierw obejmowali władzę we Włodzimierzu i tytułowali się wielkimi książętami włodzimierskimi. W 1382 miasto zostało zdobyte przez Tatarów i w znacznej mierze zniszczone. Odbudowa miasta trwała wiele lat.

Architektura wieżowcowa

Symbolem architektonicznego renesansu Moskwy są wznoszone w ostatnich latach nowoczesne wieżowce. Do ukończonych należy m.in. tzw. Triumf-Pałas będący aktualnie najwyższym budynkiem w Europie. W tej roli zastąpić ma go wkrótce jeszcze wyższy budowany właśnie drapacz chmur pod nazwą Federation Tower, który powstaje w ramach kompleksu "Moskiewskie City" ("Москва-Сити" lub też "Moscow International Business Center").

W 1990 historyczne centrum miasta (Kreml oraz plac Czerwony wraz z nawiązującymi do nich obiektami) zostało wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Rządy Piotra I

W 1712 Piotr I przeniósł stolicę z Moskwy do Petersburga, nowo powstałego miasta nad Newą. Moskwa pozostała jednak centralnym ośrodkiem imperium i nadal się rozwijała. W 1755 z inicjatywy Michaiła Łomonosowa założono w Moskwie pierwszy rosyjski uniwersytet noszący obecnie jego imię.

Historia populacji

Dzisiejsza Moskwa

Gospodarka

Moskwa jest najbogatszym i najbardziej dynamicznie rozwijającym się miastem w całej Rosji. W rankingu miast światowych miesięcznika "Forbes" Moskwa zajęła w 2011 po raz kolejny pierwsze miejsce pod względem liczby mieszkających w nich miliarderów (79 osób). W mieście zarejestrowana jest też większość największych rosyjskich i międzynarodowych przedsiębiorstw działających w Rosji, co przekłada się na znaczące dochody miasta. Niektóre państwowe giganty, jak na przykład monopolista "Gazprom", pomimo że ich główne siedziby znajdują się de facto w Moskwie, zarejestrowane są jednak w Sankt Petersburgu. Wiązane jest to najczęściej z naciskiem byłego prezydenta Władimira Putina na zapewnienie środków rozwojowych swojemu miastu rodzinnemu nad Newą.

Moskwa jest siedzibą najwyższych władz państwowych Rosji w tym: prezydenta, parlamentu (Dumy Państwowej i Rady Federacji) oraz rządu. W przeszłości miasto było stolicą: Księstwa Moskiewskiego (1213-1328), Wielkiego Księstwa Moskiewskiego (1328-1547), Carstwa Rosyjskiego (1547-1712), Rosji Radzieckiej (1917-1922) i Związku Radzieckiego (1922-1991). Moskwa jest także stolicą Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Znajduje się tu ponad 600 świątyń różnych wyznań, w tym Cerkiew Chrystusa Zbawiciela – największa na świecie cerkiew prawosławna, a także Monaster Daniłowski – siedziba patriarchy Moskwy i całej Rusi. Podczas II wojny światowej Moskwa jako jedyna stolica europejska odparła ataki niemieckie uzyskując tytuł "miasta-bohatera".

Miasto szybko przekształciło się w wielki ośrodek handlowy, rzemieślniczy, stało się centrum kultury ogólnoruskiej. W XVI w. kremlowską twierdzę otoczono murem, zachowanym do czasów współczesnych. Za czasów panującego w Moskwie w latach 1533-1584 Iwana IV Groźnego miasto otrzymało połączenie morskie, poprzez Morze Białe, z krajami Europy Zachodniej.

Stolica Carstwa

Po upadku Konstantynopola (1453) Moskwa zyskała na znaczeniu jako spadkobierczyni Bizancjum, co podkreślić miało małżeństwo Iwana III z Zofią Paleolog, bratanicą ostatniego cesarza bizantyjskiego Konstantyna XI Dragazesa, a także przejęcie bizantyjskiego dwugłowego orła jako herbu państwa oraz bizantyjskiego ceremoniału dworskiego. Aspiracje Wielkiego Księstwa Moskiewskiego sformułowano w tezie o Moskwie jako "trzecim Rzymie". Moskwa miała się stać nową stolicą prawosławnego świata. Kreml moskiewski został w latach 1485–1495 rozbudowany według projektu włoskich architektów renesansowych Pietra Solariego i Marco Ruffo, którzy nadali mu dzisiejszy wygląd. Cerkwie moskiewskie były często bogato zdobione freskami m.in. w Soborze Zwiastowania na Kremlu (1405) oraz licznymi ikonami autorstwa Teofana Greka, Andrieja Rublowa i Prochora z Gorodca. W latach 1475–1479 został przebudowany przez Aristotele'a Fioravantiego Sobór Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. W latach 1555–1560 architekci Barma i Postnik Jakowlew zbudowali na placu Czerwonym Cerkiew Wasyla Błogosławionego, która stała się symbolem miasta.